Publicatie eindrapport Burgerinitiatieven

147 keer bekeken

Eindrapport van het onderzoek naar burgerinitiatieven in de praktijk, de juridische hindernissen die zij tegenkomen en de mogelijkheden voor een algemene regeling voor het ‘Right to Challenge’ en andere burgerinitiatieven in Nederland.

In de moderne participatiesamenleving krijgen burgers de mogelijkheid om initiatieven te ontplooien en (mede)verantwoordelijk te zijn voor publieke taken. Overheden moeten initiatiefnemers daartoe ruimte bieden en faciliteren. Dit blijkt echter makkelijker gezegd dan gedaan. Na in juni al een voorstudie naar de juridische knelpunten die initiatiefnemers in de praktijk ervaren te hebben opgeleverd, volgde deze week de publicatie van het eindrapport over Burgerinitiatieven en het Right to Challenge.

In het rapport komen zowel juridische knelpunten als  concrete oplossingsrichtingen aan bod. Het onderzoek is in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) uitgevoerd door Willemien den Ouden, Geerten Boogaard en Esmée Driessen. Het eindrapport werd op 7 mei 2019 aangeboden aan Boudewijn Steur van het ministerie van BZK.

Er zijn veel kleinschalige projecten waarin (groepen van) burgers lokaal of regionaal actief zijn. Zij nemen bijvoorbeeld het groenonderhoud of welzijnswerk in de buurt in eigen hand, of exploiteren het dorpshuis of het plaatselijke zwembad. Soms gaat het ook om grotere projecten, waarbij (substantiële) financiële belangen een rol spelen. Plaatselijke verenigingen exploiteren bijvoorbeeld een windmolen en steken de opbrengsten daarvan in lokale projecten die steun verdienen en het wijkbedrijf helpt buurtbewoners met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan of bij het opzetten van een eigen onderneming. Als individuele burgers of groepen burgers zich op deze manier inzetten voor een taak of belang waarmee zij een bijdrage willen leveren aan de (lokale) samenleving, wordt dit vaak een burgerinitiatief genoemd. Het Right to Challenge neemt hierbinnen een bijzondere plaats in: het betreft de mogelijkheid voor burgers om publieke taken, inclusief budget, van de overheid over te nemen wanneer zij deze taak beter kunnen uitvoeren. Omdat al veel is geëxperimenteerd met burgerinitiatieven, maar het met succes uitvoeren daarvan in de praktijk lastig blijkt, heeft de regering in het laatste regeerakkoord een Right to Challenge-regeling aangekondigd.

In dat kader heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de Universiteit Leiden verzocht om juridisch advies. Daarbij is ten eerste gevraagd om de belangrijkste juridische knelpunten voor burgerinitiatieven in kaart te brengen en te bezien hoe deze kunnen worden weggenomen. Daarnaast is aan het onderzoeksteam gevraagd om voor de zomer van 2018 een eerste indruk te geven hoe vorm te geven is aan de Right to Challenge ‘regeling’, zoals genoemd in het Regeerakkoord.

Willemien den Ouden, Geerten Boogaard en Esmée Driessen hebben aan de hand van een casusbenadering vijf archetypen casus van burgerinitiatieven opgesteld en in verschillende  focusgroepen besproken met diverse praktijk- en juridische experts. Hieruit volgde onder andere een ‘knelpuntenlijst’. Deze knelpunten zijn zeer divers en variëren van een beperkte toegang tot bestuurders en spanning tussen de rechtspositie van initiatiefnemers en de rol van de gemeenteraad, tot de grenzen die het economische bestuursrecht (aanbestedings-, staatssteun en subsidierecht) stelt bij het faciliteren van initiatiefnemers en aansprakelijkheidsrisico’s.

Uit het onderzoek is gebleken dat een ‘algemene regeling’ voor burgerinitiatieven deze zeer diverse knelpunten niet kan wegnemen. Op korte termijn lijkt een wettelijke regeling met algemene bepalingen die de rechtspositie van initiatiefnemers versterken een beter begaanbare weg. In dat kader wordt in het onderzoek aandacht besteed aan de opname van  een ‘recht op toegang het bestuur’ en een ‘dienstbaarheidsbeginsel’. Op deze manier kunnen initiatiefnemers aanspraak maken op ondersteuning door het ambtelijk apparaat wanneer zij een initiatief willen realiseren.

Uit het onderzoek is gebleken dat in de praktijk veel behoefte bestaat aan kennisoverdracht, praktische handelingsperspectieven en ondersteuning. Daarvoor is een wetswijziging meestal niet noodzakelijk. Daarom hebben de onderzoekers zich ook gericht op best practices en praktische oplossingen. Op die manier is geprobeerd om tot zo concreet mogelijke handvatten voor initiatiefnemers en ambtenaren die hen willen ondersteunen te komen. Het gaat onder andere om handelingsperspectieven op het gebied van de financiering van initiatieven, aansprakelijkheidsvraagstukken en het verifiëren van draagvlak.

Klik hier voor het eindrapport.

https://www.universiteitleiden.nl/nieuws/2019/05/eindrapport-onderzoek-burgerinitiatieven-en-right-to-challenge-gepubliceerd
 

Over ons

Nederland Zorgt Voor Elkaar is het landelijk netwerk van bewonersinitiatieven die zich bezighouden met welzijn, wonen en zorg.

Sponsors

De Helpdesk van Nederland Zorgt Voor Elkaar wordt ondersteund door Achmea, CZ, zeven lokale Rabobanken en de Gemeente Den Haag. 

Meer over deze sponsors.

 

 

 
Nieuwsbrief 

Ontvang ook regelmatig onze nieuwsbrief met het laatste nieuws over burgerinitiatieven op het gebied van welzijn, wonen en zorg!  Abonneren

 

 
 
 
Oprichters

Bij de oprichting van Nederland Zorgt Voor Elkaar waren vele burgerinitiatieven en partners betrokken!